Jak zadbać o turbosprężarkę by służyła nam jak najdłużej
Porady motoryzacyjne

Jak zadbać o turbosprężarkę by służyła nam jak najdłużej

Masz turbosprężarkę w swoim samochodzie ? Nie wiesz jak zadbać o nią aby posłużyła Ci przez długi czas ? Wystarczy przestrzegać kilku prostych zasad.

W obecnych czasach chyba już nie ma producenta, który nie oferował by w swoich samochodach silników wyposażonych w turbinę. Jeszcze kilka lat temu można było je spotkać tylko i wyłącznie w dieslach. No dobra kilku producentów oferowało benzyniaki ze sprężarką. Obecnie jednak zarówno jedne i drugie wyposażone są w turbosprężarkę.

Producenci chcąc spełnić te wszystkie eko normy zmniejszają pojemności silników i pakują do nich turbiny aby miały jako takie osiągi, a to wszystko kosztem użytkowników, który musi płacić za naprawy.

Ok! skoro zdecydujemy się już kupić samochód z turbosprężarką jak powinniśmy zadbać o ten element silnika żebyśmy nie musieli wydawać kupy pieniędzy na regenerację czy kupno nowej ?

 

Budowa

Na początku wypadało by dowiedzieć się, jak zbudowane jest to coś co sprawia, że w mamy wysoki moment obrotowy i nie musimy kręcić obrotomierza na czerwone pole żeby wyprzedzić tira.

fot. Wikipedia

fot. Wikipedia

Turbosprężarka składa się z trzech głównych elementów:

  • turbiny – zaznaczonej na fotografii na czerwono,
  • sprężarki – kolor niebieski na fotografii,
  • wałka, który ma dwa wirniki na swoich końcach

Wewnątrz znajdują się także kanały olejowe, łożyska, pierścienie uszczelniające, w niektórych łopatki zmiennej geometrii. Wszystko to opakowane jest w obudowę, która posiada wlot zimnego powietrza, wylot gorących spalin i przewody olejowe. Mamy jeszcze kilka innych  elementów, które opiszę w dalszej części.

Obecnie coraz częściej montowane są turbosprężarki ze zmienną geometrią ( z ang. VGT – Variable Geometry Turbocharger,  VNT – Variable Nozzle Turbine lub VTG – Variable Turbine Geometry). Dzięki czemu nie mamy tzw. turbodziury. Zmienna geometria to nic innego jak niewielkie ruchome łopatki zamontowane na pierścieniu, który znajduję się za wirnikiem sprężarki. Łopatki sterowane są przez siłownik pneumatyczny.

fot. volvo

fot. volvo

Kiedy jedziemy z niskimi obrotami łopatki ustawione zostają w takiej pozycji, aby ograniczyć przepływ spalin. W konsekwencji przy małej ilości gazów możliwe jest rozpędzenie wirnika do odpowiednio wysokiej prędkości. To daje nam wysoki moment obrotowy przy niskich obrotach. Zaś przy wysokich obrotach silnika, łopatki zostają przestawione w taką pozycję, aby zwiększyć przepływ spalin, ograniczając ciśnienie gazów, które naciska na wirnik turbiny. Chroni to turbinę przed uszkodzeniem.

vtg_anim

Tu dokładnie widać działanie zmiennej geometrii turbosprężąrki

Turbosprężarki ze zmienną geometrią charakteryzują się niestety większą usterkowością. Najczęściej system ten spotkasz w dieslu. Tam problemem jest nagar, który będzie odkładał się na łopatkach i z czasem je po prostu zablokuje.

Ale spokojnie jest na to rada! NIE UPRAWIAJ PSJ! Poniższy cytat, który kiedyś znalazłem na jednym z forów internetowych chyba najlepiej opisuje jak to zrobić.

Unikać należy jak ognia częstego PSJ (czyli Pizd*****go Stylu Jazdy) ; Na czym to polega i czym szkodzi – prosta odpowiedź jak ruszasz powoli prawie bez gazu, zmieniasz szybko biegi przy 2000 obr. nie dajesz silnikowi osiągnąć swojego momentu obr. ani mocy i jeździsz często na 5 biegu 60km/h po mieście unikając przyśpieszeń to znaczy że uprawiasz PSJ. Czym to szkodzi?- Niespalona sadza ze spalin zapieka się w kierowniczkach powietrza w turbinie zmiennej geometrii. Nie jest korygowane ciśnienie turbina pompuje absurdalne ciśnienia co komputer odczytuje jako błędne i przechodzi w tryb pracy awaryjnej co się objawia spadkiem mocy. […] i od czasu do czasu trzeba przycisnąć silniczek każde TDi musi wnętrzności przewietrzyć.

W silnikach benzynowych rzadko spotykamy turbosprężarkę z VGT (choć występują takowe, jednak jest ich bardzo niewiele). Problemem jest tu temperatura spalin. W dieslu wynosi ok 700 st. C, więc odpada problem doboru materiałów na łopatki. W  benzynie temperatura sięga ok. 950 st.C .

Niektóre turbosprężarki posiadają dodatkowe chłodzenie płynem chłodniczym z silnika. Jest to bardzo dobre rozwiązanie, stosowane zazwyczaj w silnikach benzynowych. Pozwala ono obniżyć temperaturę pracy turbosprężarki, przez co wydłuża jej żywotność.

Pamiętać należy także o intercoolerze, który nie wchodzi bezpośrednio w budowę turbosprężarki lecz stanowi bardzo ważną część całego układu. Potrzebny jest on do schłodzenia powietrza, co zwiększa sprawność doładowania. Bardzo wielu użytkowników zapomina o tym elemencie. Według mnie wypada co jakiś czas sprawić intercooler czy jest szczelny oraz czy nie został zabrudzony, bo to może doprowadzić nie tylko do spadku efektywności działania lecz nawet do uszkodzenia turbosprężarki.

 

Działanie

Układ działania turbosprężąrki

Układ działania turbosprężąrki

Cała magia działania turbosprężarki polega na przepływie powietrza. Wirnik sprężarki zasysa powietrze atmosferyczne następnie zostaje ono sprężone. Dalej wędruje przewodami do intercoolera gdzie zostaje schłodzone i trafia do kolektora dolotowego silnika.  W tym samym czasie pracuje druga połowa  – część wydechowa. Tutaj spaliny przez kolektor wydechowy trafiają na łopatki turbiny rozpędzając go. Dalej wszystko przez rurę wydechową wędruje w atmosferze. Niezwykle ważna jest kontrola ilości powietrza, jaka wpada do turbosprężarki. Stosuje się zawór wastegate lub blow-off. W uproszczeniu mówiąc mają one za zadanie zapobiegać dostawaniu się zbyt dużej ilości powietrza do turbiny tym samym chroniąc ją przed uszkodzeniem.

 

Smarowanie – bardzo ważna sprawa !

Warunki panujące w samej turbosprężarce są ekstremalne. Temperatura spalin waha się od 700 st. C do ok 950 st. C. Wirnik zaś osiąga prędkość obrotową rzędu 100 do 250 tysięcy obr./min. a nieraz i więcej. Wyobraź teraz sobie co tam w środku musi się dziać. Dlatego mega ważną rzeczą jest stosowanie bardzo wysokiej jakości oleju silnikowego w silnikach doładowanych.

Olej w turbosprężarce poprzez kanały olejowe dociera do łożyska i sworznia wałka, które są nim smarowane. Odpowiada także poniekąd za chłodzenia tych elementów. Dzięki temu, że krąży w  całym układzie jest na bieżąco wymieniany i chłodzony.

Jak już wspomniałem wg mnie bezwzględnie należy stosować olej o bardzo wysokiej jakości. Może kiedyś powstanie seria wpisów na temat jakości olejów silnikowych.

O czym należy pamiętać przy doborze oleju ?

  • Żeby był w pełni syntetyczny – niestety w Polsce mamy takie prawo, które oleje półsyntetyczne pozwala nazywać w pełni syntetycznymi. Polecam sprawdzać jak opisywane są oleje w Niemczech. Wystarczy wejść na Niemiecką stronę producenta danego oleju i będzie tam jak wół napisane Vollsynthetisch. Wtedy możemy z powodzeniem kupować taki olej.
  • Ważnym parametrem jest TBN, znajdziemy go w karcie charakterystyki oleju. Im wyższy wskaźnik tym lepiej olej utrzyma w czystości nie tylko silnik ale także kanały olejowe i łożyska wałka.
  • Kolejnym istotnym parametrem jest pompowalność oleju w niskich temperaturach, określana w karcie charakterystyki jako CCS. Im niższy wskaźnik tym olej będzie lepiej przepompowany do wszystkich zakamarków naszego silnika, także do turbosprężarki. Podczas uruchamiania silnika przez chwile pracuje on na sucho lub z minimalną ilością oleju. Dzięki temu, że olej zostanie błyskawicznie dostarczony do każdego elementu silnika uchroni nas przed zbyt szybkim zużywanie się łożysk.

Oleje syntetyczne posiadają dużo wyższą niż pół syntetyki odporność cieplną, co jest istotne przy temperaturach panujących wewnątrz. Pełny syntetyk nie będzie ulegał w takim stopniu jak inne zwęglaniu, co jest niezwykle niebezpieczne. A czym to grozi ? W najgorszym wypadku zatarciem.

Pamiętać musisz przy tym, żeby olej zmieniać max raz do roku lub co 10 000 km a maksymalnie co 15 000 km. Zapomnij tu o bredniach producentów, że olej wytrzyma 30 000 km lub 50 000 km. NIE, NIE WYTRZYMA! On nie wytrzyma nawet 20 000 km. Zasada jest prosta. Im częściej zapalasz silnik, dużo jeździsz po mieści tym częściej musisz wymieniać olej. Dla takiego stylu jazdy wymianę robił bym co 10 000 km. Jeśli natomiast dużo jeździsz w trasach, i automatycznie rzadziej zapalasz samochód możesz wydłużyć zmianę do 15 000 km.

Zdaje sobie sprawę, że w pełni syntetyczny olej wysokiej jakości sporo kosztuje i nie każdy chce wydawać na to kupę kasy. Lepiej więc kupić tańszy olej a zmieniać go częściej, niż droższy i zmieniać co 30 000 km.

Nie zapomnij także przy każdej wymianie oleju zmienić filtry powietrza i oleju.

 

Jakie uszkodzenia powstają w turbinie i jak się przed nimi chronić?

  • Tarcie między wałkiem i łożyskiem doprowadzić może do zniszczenia tych elementów, turbina zacznie puszczać olej do przewodów dolotowych. W ekstremalnych warunkach może dojść do pęknięcia wałka. Aby temu zapobiec stosuj syntetyczny olej i wymieniaj go max co 15 000 km.
  • Zdarza się że do turbiny dostaje się okruch, opiłek lub inne ciało stałe, które może narobić sporego spustoszenia na wirnikach i wałku. Aby temu zapobiec sprawdzaj szczelność układu dolotowego oraz regularnie wymieniaj filtr powietrza i oleju.
  • Jeśli masz turbodiesla nie stosuj PSJ (patrz wyżej)
  • Słabe ciśnienie oleju także doprowadzi do zatarcia wałka i łożysk. Przyczyną może być niski poziom oleju, zatkany nagarem (zwęglony olej) w przewodach olejowych lub niesprawna pompa olejowa.

Przegrzanie turbosprężarki jest chyba najgorszym co może Cię spotkać. Często po takim uszkodzeniu dmuchawka nie nadaje się już do naprawy.  Co prowadzi do przegrzania ?

Zanieczyszczony intercooler, zabrudzony lub zużyty filtr powietrza, słabej jakości olej silnikowy, zbyt rzadka wymiana oleju, zbyt szybkie wyłączenie silnika po dłuższej jeździe.

O czym należy pamiętać  – w skrócie ?

  • Wymieniaj regularnie olej oraz filtry oleju i powietrza,
  • Pilnuj odpowiedniego poziomu oleju w silniku,
  • Po uruchomieniu silnika daj mu chwilę na doprowadzenie oleju w każdy jego zakątek. Ja zawsze czekam w lecie kiedy jest ciepło ok 30 sekund, a w zimie zapalam i odśnieżam auto, lub po prostu czekam ok 1 min.
  • Nie wkręcaj silnika na wysokie obroty zaraz po uruchomieniu, daj mu się nagrzać. Ja mam taką zasadę, że przez pierwsze kilometry nie przekraczam 25000 – 3000 obr./min. Pamiętaj, że jeśli wskaźnik płynu chłodniczego osiągnie 90 stopni to nie znaczy, że olej także ma optymalną temperaturę. W silnikach benzynowych zdecydowanie szybciej olej uzyska temperaturę roboczą niż w dieslu.
  • Po jeździe przed zgaszeniem poczekaj 1 minutę, niech wirnik wyhamuje do niższych obrotów a olej przynajmniej minimalnie schłodzi elementy turbosprężarki. Po jeździe autostradowej, z wysokimi obrotami zaczekaj przed zgaszeniem ze 2-3 minuty. Takie zachowanie ustrzeganie Cię przed zwęglaniem oleju. Jeśli po zatrzymaniu od razu wyłączysz silnik pompa oleju nie będzie podawać oleju i wirnik będzie pracował na sucho.
  • Usuń każdą nawet najmniejszą nieszczelność w układzie dolotowym.

Turbosprężarka jest stosunkowo prostym urządzeniem i nie wymaga od nas specjalnych zachodów. Musimy pamiętać jednak o kilku prostych zasadach. Jeśli zastosujemy się do nich stosować na pewno bardzo długo będziemy się cieszyć z użytkowania naszego turbo silnika.

Jeśli o czymś zapomniałem lub chciałbyś uzupełnić pewne informacje zostaw komentarz. Jeśli to będzie coś wartego uwagi uzupełnię ten wpis o Twoje informację.

 

  • Fajny artykuł, dużo się dowiedziałem..
    Ja w swojej vectrze 2.0 T przebieg 215 tys turbinka chodzi jak nowa 🙂 Olej wymieniam co 12-14 tys
    5W40 Total Quartz 9000 Energy

  • Krzysztoff

    Niedawno w mojej sprężarce padł siłownik pneumatyczny i muszę szarpnąć się na nową. Ale do rzeczy – bardzo fajny i merytoryczny artykuł, fajnie jest móc pogłębić swoją wiedzę.